(TN&MT) - Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) vừa công bố báo cáo cho thấy, các khu rừng trên thế giới đang ngày càng dễ bị cháy rừng và sâu bệnh do biến đổi khí hậu. Để giải quyết những thách thức này, cần có các giải pháp đổi mới và cách tiếp cận toàn diện.
Báo cáo nêu rõ: “Rừng và cây cối là thành phần thiết yếu của hệ thống nông nghiệp. Việc loại bỏ độ che phủ rừng, đặc biệt là ở vùng nhiệt đới, làm tăng nhiệt độ cục bộ và phá vỡ kỷ lục lượng mưa theo cách làm tăng thêm tác động cục bộ của biến đổi khí hậu toàn cầu, với những hậu quả nghiêm trọng tiềm ẩn đối với năng suất nông nghiệp”.
Trong báo cáo, FAO kêu gọi sự đổi mới trong ngành lâm nghiệp cùng với hành động khẩn cấp từ cộng đồng quốc tế nhằm đối mặt với những thách thức này và tiến tới đạt được các Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDGs).
Cháy rừng và sâu bệnh nghiêm trọng hơn
Cháy rừng trên khắp thế giới đang dữ dội và thường xuyên hơn bao giờ hết, ngay cả ở những khu vực trước đây không bị ảnh hưởng. Chỉ riêng năm 2023, các vụ cháy rừng đã thải ra khoảng 6.687 megaton carbon dioxide. Cụ thể, FAO cho biết, các đám cháy ở vùng phương bắc ngay phía nam Bắc Cực đã đạt mức cao mới vào năm 2021 và chiếm gần 1/4 tổng lượng phát thải cháy rừng, tăng từ mức 10% trước đó.
Biến đổi khí hậu cũng làm cho rừng dễ bị tổn thương hơn trước các loài xâm lấn, với côn trùng, sâu bệnh và mầm bệnh đe dọa sự phát triển và sinh tồn của cây. Tuyến trùng gỗ thông, một loại giun tròn ký sinh cực nhỏ, đã gây thiệt hại đáng kể cho rừng thông bản địa ở một số quốc gia ở châu Á.
Các khu vực ở Bắc Mỹ cũng được dự đoán sẽ chịu thiệt hại nặng nề do côn trùng và bệnh tật vào năm 2027.
Nạn phá rừng là một mối đe dọa nghiêm trọng do nhu cầu sản xuất gỗ toàn cầu đang ở mức kỷ lục, 4 tỷ m3 mỗi năm. Các dự báo cho thấy nhu cầu gỗ tròn toàn cầu có thể tăng tới 49% trong khoảng thời gian từ năm 2020 đến năm 2050. Hơn nữa, gần 6 tỷ người dựa vào lâm sản ngoài gỗ và 70% người nghèo trên thế giới dựa vào các loài hoang dã cho nhu cầu cơ bản của họ.
Giải pháp cải tiến
FAO cho rằng khoa học có thể giúp giải quyết những thách thức này và xác định 5 sự đổi mới gồm: công nghệ, xã hội, chính sách, thể chế và tài chính sẽ giúp nâng cao tiềm năng của rừng nhằm giải quyết các thách thức toàn cầu. Một trong những ví dụ về sự đổi mới trên là sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích dữ liệu và tài trợ đổi mới cho việc bảo tồn rừng.
Vì sự đổi mới có thể tạo ra “người thắng” và “kẻ thua”, FAO đang tranh luận về các cách tiếp cận toàn diện và đáp ứng giới tính để đảm bảo chia sẻ lợi ích công bằng giữa nam giới, phụ nữ và thanh niên ở tất cả các nhóm dân tộc và kinh tế xã hội.
Tổng Giám đốc FAO, ông Qu Dongyu hy vọng báo cáo mới sẽ “mở rộng phạm vi đổi mới dựa trên bằng chứng trong lâm nghiệp”. Ông tin rằng báo cáo này cũng sẽ hỗ trợ các quốc gia thành viên của FAO và các bên liên quan khác trong việc tạo điều kiện cho sự đổi mới cần thiết, toàn diện và có trách nhiệm trong ngành lâm nghiệp nhằm tăng cường tính bền vững và khả năng phục hồi của các hệ thống nông nghiệp vì một thế giới và một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người.
Năm ngoái, trong một cuộc họp của các chuyên gia về cháy rừng, đại diện cơ quan khoa học quốc gia CSIRO của chính phủ Australia cho biết chi tiêu cho việc ứng phó với các vụ cháy rừng thường “sai hướng” khi không có đủ tiền phân bổ để ngăn chặn các vụ cháy rừng. Do đó, cần tái cân bằng chi tiêu để cải thiện các biện pháp giảm thiểu nguy cơ cháy rừng, ví dụ như quản lý thảm thực vật và dự báo nguy cơ hỏa hoạn.
Năm 2023, trong một báo cáo được đăng tải trên tạp chí Nature, các nhà nghiên cứu ước tính, nguy cơ cháy rừng có thể tăng trung bình 59% vào cuối thế kỷ này theo kịch bản “phát thải thấp”, trong đó sự nóng lên toàn cầu được giới hạn ở mức 1,8 độ C so với mức tiền công nghiệp. Nguy cơ này có thể tăng lên tới 172% trong kịch bản phát thải cao không được kiểm soát.
Xem xét một loạt các đám cháy từ năm 2003 đến năm 2020, các nhà nghiên cứu đã phân tích mối liên hệ giữa sự gia tăng nhiệt độ trung bình, điều kiện khô hạn và những đám cháy lan nhanh nhất - những đám cháy thiêu đốt hơn 10.000 mẫu Anh (4.000 ha) mỗi ngày. Kết quả cho thấy các đám cháy chịu tác động khác nhau của các kiểu thời tiết khác nhau do biến đổi khí hậu.