Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi): Gỡ gì cho chính sách thu hồi bồi thường, tái định cư ?

Thứ Sáu, 20/09/2013, 09:50 (GMT+7)
.
(TN&MT) - Trước thực tế quỹ đất ngày càng hạn hẹp, quyền lợi của người bị thu hồi, chưa được đảm bảo hài hòa do cả hai phía chính sách thu hồi đất cũng như cơ quan thực thi pháp luật đã gây không ít bức xúc, khiếu kiện kéo dài. Đó cũng là yêu cầu bức thiết để Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) phù hợp hơn với tình hình mới…
 
Lut “h”, tranh th “lách”
 
Thực tế, từ khi Luật Đất đai 2003 và các Nghị định hướng dẫn đi kèm đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho quá trình thu hồi đất, từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế thị trường, đáp ứng được mục tiêu phát triển KT - XH, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất. Tuy nhiên, quá trình thực hiện việc này hiện nay cho thấy còn nhiều vướng mắc như: quy định thu hồi đất với mục đích phát triển kinh tế trong Luật đã tạo điều kiện “mở” cho các Chủ đầu tư thu hồi đất một cách ồ ạt để xây dựng các khu kinh tế, khu công nghệ cao… Đặc biệt, Chủ đầu tư còn lợi dụng điều này để ôm đất, bán dự án kiếm lời, dẫn tới nhiều dự án bỏ hoang. Trong khi người dân bị thu hồi đất không có đất để sinh sống, mất tư liệu sản xuất, gây mất lòng tin của nhân dân khi bị thu hồi đất.
 
Bên cạnh đó, cơ chế tự thỏa thuận của chủ đầu tư trong Luật đã tạo ra độ “vênh” lớn về giá đền bù khi họ và Nhà nước thu hồi đất trong cùng khu vực. Nhiều địa phương cũng áp dụng cơ chế này đối với những dự án lớn (diện tích đất và số hộ dân bị thu hồi lớn), nên chủ đầu tư rất khó có thể hoàn thành việc GPMB khi một số hộ dân có đất bị thu hồi không hợp tác với họ, do đó, không bảo đảm thực hiện dự án theo đúng tiến độ.
 
Đặc biệt, việc xác định giá đất để đền bù trong Luật quy định nguyên tắc là phải “sát với giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường” và không có bất cứ một văn bản pháp luật nào hướng dẫn cụ thể điều này. Trên thực tế, giá đất để tính bồi thường luôn thấp hơn rất nhiều so với giá đất trên thị trường. Bảng giá công bố tại các địa phương chỉ bằng khoảng 30% - 60% so với giá thị trường nên khi áp dụng đã gây thất thu cho ngân sách Nhà nước, làm phát sinh khiếu kiện khi bồi thường, GPMB.
 
Ngoài ra, việc chuẩn bị phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư chưa được các cấp chính quyền ở nhiều địa phương quan tâm đúng mức, nhất là phương án giải quyết công ăn, việc làm cho người bị thu hồi đất. Nhiều địa phương chưa coi trọng việc tái định cư cho các dự án trên địa bàn, một số khu tái định cư đã được lập nhưng chất lượng chưa đảm bảo yêu cầu “có điều kiện phát triển bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ”.
 
Luật còn thiếu quy định về đo đạc, kiểm đếm để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước khi có quyết định thu hồi đất để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư…
 
 
Nhiều dự án bỏ hoang là hệ quả của Luật Đất đai còn nhiều lỗ hổng. Ảnh: L.D
 
 
Vá “l hng” quyn li người b thu hi
 
Trong Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) do Bộ TN&MT chủ trì soạn thảo đã quy định cụ thể về trình tự thu hồi đất nhằm khắc phục tình trạng tùy tiện trong việc cưỡng chế làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để các địa phương thực hiện thống nhất. Ngoài ra, cũng đã xây dựng cơ chế bảo đảm quyền lợi cho người sử dụng đất đối với trường hợp Nhà nước thu hồi.
 
Theo đó, khi thu hồi đất, các địa phương phải đền bù bằng việc giao đất mới, có cùng mục đích sử dụng. Chỉ khi không có đất mới bồi thường bằng tiền theo giá đất của loại đất bị thu hồi. Hộ gia đình, cá nhân khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải di chuyển chỗ ở mà không đủ điều kiện được bồi thường về đất, nếu không có chỗ ở nào khác thì được Nhà nước bán, cho thuê nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất.
 
Dự thảo cũng quy định rõ trong thời hạn không quá 30 ngày kể từ ngày quyết định thu hồi đất, cơ quan, tổ chức có trách nhiệm bồi thường phải chi trả kịp thời tiền cho người có đất phải giải tỏa. Trường hợp chậm thanh toán, ngoài tiền bồi thường, hỗ trợ, người có đất bị thu hồi còn được lĩnh thêm một khoản tiền bằng mức phạt chậm nộp tiền thuế theo quy định của Luật quản lý thuế tính trên số tiền chậm trả và thời gian chậm trả.
 
Đặc biệt, Dự thảo quy định Nhà nước thu hồi đất cho các dự án sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; các dự án; công trình phát triển KT - XH; trong đó, đã phân loại những trường hợp được thu hồi cho từng mục đích.
 
Ngoài ra, thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, Tổng cục Quản lý đất đai (Bộ TN&MT) đã hoàn thiện Dự thảo sửa đổi, bổ xung một số quy định của Nghị định 69 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Dự thảo hiện đang lấy ý kiến của các tổ chức, cá nhân sau khi đã giải trình, tiếp thu ý kiến góp ý của các Bộ, ngành và địa phương.
 
Dự thảo đã bổ sung thêm các quy định về việc hỗ trợ khi thu hồi đất, quy trình đo đạc, kiểm đếm để lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; trình tự thu hồi đất theo quy hoạch; trình tự cưỡng chế thu hồi đất…
 
Hy vọng với nhiều nội dung mới của Dự thảo Luật và Nghị định sau khi được ban hành sẽ giải quyết được những vướng mắc, khó khăn trên, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và người dân.
 
Trường Giang
 
 
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.